Khi mua một hộ chiếu thứ hai, thứ anh chị thực sự mua không phải cuốn sổ mà là quyền nhập cảnh vào các nước khác. Và quyền đó do các nước khác cấp, không do nước phát hành hộ chiếu cấp.
Nghĩa là nó có thể đổi. ETIAS là lý do nên theo dõi chuyện này.
ETIAS là gì
Hệ thống Thông tin và Cấp phép Du lịch Châu Âu — European Travel Information and Authorisation System. Người từ các nước được miễn thị thực vào khối Schengen sẽ phải xin cấp phép điện tử trước khi đi.
Về hình thức, nó giống hệ thống ESTA của Mỹ hoặc eTA của Canada: khai trực tuyến, trả một khoản phí nhỏ, thường được duyệt nhanh.
Theo kế hoạch hiện tại, hệ thống chạy từ cuối năm 2026 và trở thành bắt buộc từ tháng 10/2027.
Vì sao đây là chuyện đáng theo dõi
Trước ETIAS, người mang hộ chiếu được miễn thị thực chỉ cần ra sân bay. Không ai xét trước, không ai biết trước.
Sau ETIAS, mỗi lần đi là một lần được xét trước. Và hệ thống xét đó có thể có tiêu chí riêng.
Một khảo sát trong giới hành nghề đầu tư định cư cho thấy khoảng một phần ba lãnh đạo trong ngành cho rằng ETIAS sẽ trở thành cơ chế sàng lọc riêng với người mang hộ chiếu diện đầu tư, biến quyền miễn thị thực thành thứ có điều kiện hơn.
Cần nói rõ: đây là lo ngại của giới hành nghề, không phải chính sách đã công bố. Liên minh Châu Âu chưa nêu tiêu chí phân biệt theo cách thức có được quốc tịch.
Nhưng bối cảnh làm lo ngại này không phi lý. Cùng thời kỳ này, Toà Công lý Liên minh Châu Âu đã buộc Malta đóng chương trình bán quốc tịch vào tháng 4/2025 với lập luận rằng bán quốc tịch cho người không có liên hệ thực chất là bán quyền của cả khối. Cơ quan lập pháp của khối đã thể hiện quan điểm về vấn đề này.
Tiền lệ đã có: trường hợp Nauru
Không cần chờ tới ETIAS để thấy quyền miễn thị thực có thể mất.
Anh đã thu hồi quyền miễn thị thực của Nauru sau khi nước này mở chương trình quốc tịch theo đầu tư. Lý do nêu là không tin tưởng quy trình thẩm định. Trong phát biểu trước Nghị viện, quan chức phụ trách di trú và quốc tịch của Anh mô tả việc cấp quốc tịch theo đầu tư là "vốn dĩ rủi ro cao" và là cơ chế cho phép người ta có một nhân dạng mới với liên hệ tối thiểu với nước phát hành.
Người đã mua hộ chiếu Nauru vẫn giữ quốc tịch. Họ mất đúng thứ đã trả tiền để có.
Điều này nghĩa gì với quyết định hôm nay
Không phải lý do để không mua. Phần lớn giá trị của một hộ chiếu thứ hai không nằm ở con số nước miễn visa: nó nằm ở việc có một tư cách pháp lý thứ hai, một chỗ đặt chân, và với Grenada là điều kiện xin visa E-2 vào Mỹ.
Là lý do để không mua chỉ vì con số miễn visa. Nếu toàn bộ lập luận mua hàng là "hộ chiếu này đi được 145 nước", thì lập luận đó dựa trên thứ có thể đổi.
Là lý do để chọn chương trình có thẩm định gắt. Nghe ngược, nhưng đúng: chương trình thẩm định gắt là chương trình ít có nguy cơ bị thu hồi quyền miễn thị thực. Đây là lý do mức sàn chung 200.000 USD của năm nước Caribbean là tin tốt cho người mua.
Là lý do để đọc kỹ những chương trình rất mới và rất rẻ. Chương trình mới của một nước nhỏ, giá thấp, xử lý nhanh — đó cũng là mô tả của Nauru trước khi Anh thu hồi quyền miễn thị thực.
Ba câu nên hỏi
Chương trình này có tiền sử bị nước nào thu hồi quyền miễn thị thực chưa?
Đơn vị thẩm định của chương trình là ai, và cơ chế thẩm định thế nào?
Nếu quyền miễn thị thực bị thu hồi, phần giá trị nào của quyết định này vẫn còn?
Câu thứ ba là câu quan trọng nhất. Nếu câu trả lời là "không còn gì" thì anh chị đang mua một tài sản có rủi ro chính sách tập trung. Nếu còn những giá trị khác — tư cách pháp lý thứ hai, điều kiện E-2, chỗ đặt chân dự phòng — thì quyết định vững hơn nhiều.