Ngày 29/04/2025, Toà Công lý Liên minh Châu Âu ra phán quyết buộc Malta phải chấm dứt chương trình quốc tịch theo đầu tư. Với phán quyết đó, không còn nước nào trong Liên minh Châu Âu bán hộ chiếu.
Đây là thay đổi lớn nhất của ngành đầu tư định cư trong nhiều năm, và tới nay vẫn có nơi ở Việt Nam chào bán hộ chiếu Malta.
Nội dung phán quyết
Lập luận cốt lõi: quốc tịch của một nước thành viên đồng thời là quốc tịch Liên minh Châu Âu, kèm theo quyền tự do đi lại, sinh sống và làm việc trong toàn khối. Bán quốc tịch cho người không có liên hệ thực chất với nước đó là bán quyền của cả khối, chứ không chỉ quyền của một nước.
Malta từng lập luận rằng quốc tịch là vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia. Toà không đồng ý ở phần liên quan tới hệ quả đối với toàn khối.
Bối cảnh: cả châu Âu đang đóng dần
Phán quyết Malta không đứng một mình. Nó là mảnh cuối của một chuỗi:
| Chương trình | Đóng |
|---|---|
| Quốc tịch Đảo Síp | tháng 11/2020 |
| Quốc tịch Bulgaria | tháng 4/2022 |
| Quốc tịch Montenegro | hết 2022 |
| Anh Tier 1 Investor | tháng 2/2022 |
| Ireland IIP | tháng 2/2023 |
| Hà Lan | 2024 |
| Golden visa Tây Ban Nha | 03/04/2025 |
| Quốc tịch Malta | 29/04/2025 |
Riêng tháng 4/2025 có hai chương trình lớn đóng, cách nhau 26 ngày.
Malta còn lại gì
Malta vẫn còn chương trình cư trú theo đầu tư. Đây là chỗ cần phân biệt cho rõ, vì hai thứ hoàn toàn khác nhau:
Cư trú cho quyền sống tại Malta và đi lại trong khối Schengen theo hạn ngắn. Không phải hộ chiếu, không phải quốc tịch Liên minh Châu Âu.
Quốc tịch cho hộ chiếu Malta, tức hộ chiếu Liên minh Châu Âu đầy đủ, với quyền sống và làm việc ở bất kỳ nước thành viên nào. Cái này đã đóng.
Nếu ai đưa anh chị tài liệu về "Malta" mà không nói rõ đang bán cư trú hay quốc tịch, đó là dấu hiệu đáng ngờ.
Còn đường nào tới hộ chiếu Liên minh Châu Âu
Vẫn còn, nhưng đều là đường dài qua cư trú rồi nhập tịch, không có đường mua trực tiếp:
- Bồ Đào Nha — golden visa vẫn mở, nhưng cải cách tháng 5/2026 đã kéo thời gian nhập tịch từ 5 lên 10 năm với phần lớn người ngoài EU
- Hy Lạp — golden visa vẫn mở, giá theo vùng, quốc tịch tính từ 7 năm cư trú thuế cộng thi tiếng
- Hungary — chương trình mới từ 7/2024, xét nhanh, đường tới quốc tịch khoảng 8 năm, nhưng tiếng Hungary là rào cản thật
- Ý, Bulgaria, Latvia, Malta, Síp — đều còn cư trú, thời gian nhập tịch khác nhau
Cần nói thẳng: không tuyến nào trong số này nhanh. Thời của hộ chiếu Liên minh Châu Âu mua được trong vài tháng đã kết thúc.
Hộ chiếu Caribbean thay thế được không
Được, nhưng không phải thay thế tương đương.
Năm nước Caribbean đã thống nhất mức sàn chung 200.000 USD, và các chương trình này thường xong trong 4 tới 8 tháng mà không cần chuyển tới sống. Đó là ưu điểm thật.
Nhưng hộ chiếu Caribbean không cho quyền sống và làm việc tại Liên minh Châu Âu. Nó cho quyền nhập cảnh ngắn hạn miễn thị thực vào khối Schengen — chuyện khác hẳn.
Và cần theo dõi một rủi ro: hệ thống ETIAS của Liên minh Châu Âu dự kiến chạy từ cuối 2026 và bắt buộc từ tháng 10/2027. Một phần giới hành nghề lo rằng hệ thống này sẽ thành công cụ sàng lọc riêng với người mang hộ chiếu diện đầu tư, khiến quyền miễn thị thực trở nên có điều kiện hơn.