Nếu đã từng thấy hai con số miễn visa khác nhau cho cùng một hộ chiếu và không hiểu vì sao, bài này giải thích đủ để anh chị không bao giờ bị lẫn nữa.
Hai bảng, hai chủ
Henley Passport Index do công ty tư vấn Henley & Partners xuất bản, dùng dữ liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế IATA — tức dữ liệu mà các hãng bay dùng để quyết định có cho khách lên máy bay hay không.
Passport Index do Arton Capital xuất bản, cũng là một công ty trong ngành đầu tư định cư.
Cả hai đều là sản phẩm của công ty thương mại, không phải cơ quan nhà nước. Điều đó không làm số liệu sai, nhưng nên biết.
Khác biệt cốt lõi: e-visa
Đây là toàn bộ nguyên nhân của phần lớn chênh lệch.
Henley không tính e-visa là miễn visa. Lập luận: anh chị vẫn phải điền đơn, nộp giấy tờ, trả phí và chờ duyệt trước khi ra sân bay. Nếu bị từ chối thì không đi được. Vậy thì không thể gọi là miễn visa.
Passport Index có tính e-visa vào điểm di chuyển. Lập luận: thủ tục làm trực tuyến, thường duyệt trong vài ngày tới vài tuần, và tỷ lệ từ chối thấp. Với người đi lại thực tế thì e-visa gần với miễn visa hơn là với visa dán tại đại sứ quán.
Cả hai lập luận đều có lý. Chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau:
- Henley trả lời: tôi bay được ngay tới đâu?
- Passport Index trả lời: tôi tới được đâu nếu chịu làm thủ tục trước?
Với hộ chiếu Việt Nam, khoảng cách giữa hai câu trả lời là 52 và 98 điểm đến. Gần gấp đôi.
Khác biệt thứ hai: cách xếp hạng
Ít được nhắc hơn nhưng gây nhầm lẫn nhiều hơn.
Có hai kiểu xếp hạng khi nhiều đối tượng cùng điểm:
Xếp theo vị trí. Nếu hai nước đồng hạng 2 thì nước tiếp theo là hạng 4. Cách này phổ biến trong thể thao.
Xếp theo số điểm khác nhau. Hai nước đồng hạng 2 thì nước tiếp theo là hạng 3. Hạng chỉ tăng khi số điểm thay đổi.
Henley dùng cách thứ hai. Bản 2026 của họ: Singapore hạng 1, Nhật và Hàn đồng hạng 2, rồi Đan Mạch, Luxembourg, Tây Ban Nha, Thuỵ Sĩ đồng hạng 3.
Với 199 hộ chiếu mà chỉ có khoảng một trăm mức điểm khác nhau, cách xếp hạng tạo ra hệ quả lớn: một hộ chiếu có thể nhảy hàng chục bậc mà số điểm đến không đổi, chỉ vì các nước khác dịch chuyển.
Đây là lý do các tiêu đề kiểu "hộ chiếu X tăng 5 bậc" thường ít ý nghĩa hơn vẻ ngoài. Số điểm đến mới là chỉ số nói lên thực tế đi lại.
Khác biệt thứ ba: tập điểm đến
Hai bảng đếm trên các tập điểm đến không giống nhau, vì thế giới không có con số "số quốc gia" duy nhất được mọi bên chấp nhận.
Có lãnh thổ được tính riêng ở bảng này, gộp ở bảng kia. Có vùng tự trị được coi là điểm đến độc lập hoặc không. Chênh lệch này thường nhỏ, vài điểm đến, nhưng đủ để hai bảng không bao giờ khớp tuyệt đối.
Vậy nên tin bảng nào
Câu trả lời không phải chọn một bảng, mà là biết mình đang hỏi gì.
Nếu anh chị đi công tác gấp, đặt vé trong tuần này, cần biết bay được ngay tới đâu — dùng con số đếm chặt kiểu Henley.
Nếu anh chị lập kế hoạch du lịch trước hai tháng và không ngại làm thủ tục trực tuyến — con số đếm rộng kiểu Passport Index gần với thực tế của anh chị hơn.
Nếu anh chị đang cân nhắc bỏ vài trăm nghìn đô để có hộ chiếu thứ hai — đừng dùng con số tổng của bất kỳ bảng nào. Hãy hỏi cụ thể: hộ chiếu đó có mở được những nước tôi thực sự cần đến hay không. Một hộ chiếu mở thêm bốn mươi đảo quốc Thái Bình Dương mà không mở được Schengen thì con số tổng đẹp nhưng vô dụng với người làm ăn ở châu Âu.
Cảnh báo về cách dùng số liệu trong bán hàng
Trong ngành này, con số miễn visa là công cụ bán hàng. Và vì có hai cách đếm hợp lệ, người bán luôn có thể chọn con số nào nghe hay hơn mà không nói dối.
Cách tự bảo vệ đơn giản: mỗi lần nghe một con số, hỏi lại hai câu. Con số này có tính e-visa không? Và của kỳ công bố nào?
Người bán tử tế trả lời ngay và rõ. Người tránh câu trả lời đã cho anh chị biết điều cần biết.