Có giấy tờ rồi mới là điểm bắt đầu. Bài này nói về phần sau đó — phần mà chúng tôi cho rằng người bán nên nói trước khi bán.
Ba tháng đầu: mọi thứ đều mất nhiều thời gian hơn dự kiến
Những việc ở Việt Nam làm trong một buổi thì ở nước mới có thể mất vài tuần, vì phải làm theo trình tự và mỗi bước cần giấy của bước trước.
Mở tài khoản ngân hàng. Cần địa chỉ. Thuê nhà. Cần tài khoản ngân hàng và đôi khi cần lịch sử tín dụng — thứ người mới đến không có. Đăng ký cư trú tại địa phương. Cần hợp đồng thuê nhà. Số định danh thuế hoặc an sinh xã hội. Cần đăng ký cư trú. Đăng ký y tế và trường học. Cần các bước trên.
Vòng phụ thuộc này là lý do ba tháng đầu thường mệt hơn hình dung, kể cả với người đã chuẩn bị tài chính tốt.
Đáng làm trước khi sang: hỏi rõ trình tự các bước ở nước đó và chuẩn bị giấy tờ tương ứng. Chỉ riêng việc biết trình tự đã tiết kiệm được nhiều tuần.
Con cái: phần tốn kém nhất về cảm xúc
Đây là phần chúng tôi thấy các gia đình đánh giá thấp nhất.
Tuổi càng lớn càng khó. Trẻ dưới mười tuổi thường hoà nhập trong vài tháng. Trẻ mười lăm tới mười tám tuổi là nhóm khó nhất: đang giữa cấp học, đã có bạn bè và bản sắc, và phải bắt đầu lại ở một ngôn ngữ chưa vững.
Ngôn ngữ học thuật khác ngôn ngữ hằng ngày. Nói được tiếng Anh giao tiếp không có nghĩa theo được môn hoá bằng tiếng Anh. Khoảng cách này thường mất một tới hai năm để lấp.
Trường quốc tế là lựa chọn nhưng đắt. Nhiều gia đình dự tính cho con học trường công để tiết kiệm, rồi chuyển sang trường quốc tế sau vài tháng vì con không theo được. Nên tính khoản này vào ngân sách từ đầu như một khả năng thật.
Con có thể không muốn. Và đó là điều cần bàn với con trước khi quyết định, không phải sau. Một quyết định tốt về tài chính có thể là quyết định tệ cho một đứa trẻ mười sáu tuổi, và điều đó cũng cần đưa vào cân nhắc.
Vợ hoặc chồng: người thường bị bỏ qua trong kế hoạch
Trong nhiều gia đình, một người đi vì công việc hoặc đầu tư, còn người kia đi theo.
Người đi theo thường là người chịu phần nặng: lo giấy tờ, lo trường học, lo nhà cửa, trong khi mất mạng lưới xã hội và thường mất cả nghề nghiệp — vì bằng cấp không được công nhận, vì rào cản ngôn ngữ, hoặc vì tư cách cư trú không cho phép làm việc.
Đây là nguyên nhân thường gặp của việc gia đình quay về sau một tới hai năm, dù tài chính không có vấn đề gì.
Đáng làm trước khi đi: kiểm xem tư cách cư trú có cho phép người phụ thuộc làm việc không, và bằng cấp của họ có được công nhận không.
Chi phí sinh hoạt: nơi dự toán lệch nhiều nhất
Ba khoản thường bị tính thiếu:
Nhà ở. Ở nhiều thành phố phương Tây, chi phí thuê nhà chiếm phần lớn hơn nhiều so với ở Việt Nam. Và người mới đến thường phải đặt cọc lớn vì không có lịch sử tín dụng.
Xe cộ. Ở nhiều nơi ngoài trung tâm, không có xe là không sống được, và chi phí xe gồm cả bảo hiểm, thuế, kiểm định.
Dịch vụ. Những việc ở Việt Nam thuê người làm rẻ — dọn nhà, sửa chữa, chăm người già — ở nước phát triển đắt gấp nhiều lần. Nhiều gia đình chuyển sang tự làm, và đó là thay đổi lối sống đáng kể.
Điều nên làm mà ít ai làm
Sống thử. Sang ở ba tới sáu tháng trước khi quyết định chuyển hẳn, nếu tư cách cho phép. Không phải đi du lịch — thuê nhà, đi chợ, đưa con tới trường thử, đi khám bệnh một lần. Ba tháng sống thật cho biết nhiều hơn ba năm đọc tài liệu.
Chọn thành phố, không chọn quốc gia. Chất lượng sống, chi phí, cộng đồng người Việt, chất lượng trường — tất cả khác nhau rất nhiều giữa các thành phố trong cùng một nước.
Giữ đường về. Đừng bán hết tài sản ở Việt Nam trước khi biết mình có ở được không. Quay về không phải thất bại; quay về mà không còn gì mới là vấn đề.
Vì sao chúng tôi viết bài này
Bài này không giúp bán thêm hợp đồng nào. Nó có thể làm một số người quyết định không đi.
Nhưng khách hàng chuyển đi rồi quay về sau một năm là kết quả tệ cho cả hai bên. Thà bàn kỹ trước và có người quyết định không đi, còn hơn có thêm hợp đồng rồi mất niềm tin.
Nếu sau khi đọc anh chị thấy chưa sẵn sàng, đó là một kết luận hợp lý, và không có gì phải gấp.