Tổng quan
Vanuatu là quốc gia gồm khoảng 83 hòn đảo ở Nam Thái Bình Dương, nằm giữa Fiji và New Caledonia, cách Úc chừng 1.750 km về phía đông. Diện tích 12.189 km², dân số khoảng 330.000 người, thủ đô Port Vila.
Đây là chương trình quốc tịch đầu tư duy nhất ngoài vùng Caribbean và châu Âu mà khách Việt thường được giới thiệu, và nó nổi tiếng vì hai điều: nhanh nhất thế giới — hồ sơ có thể hoàn tất trong vòng một đến hai tháng — và chi phí thấp.
Nhưng phải nói ngay điều quan trọng nhất, vì nó thay đổi hoàn toàn giá trị của chương trình:
Liên minh châu Âu đã đình chỉ rồi chấm dứt hẳn quyền miễn thị thực Schengen đối với hộ chiếu Vanuatu. EU bắt đầu đình chỉ một phần từ năm 2022 do lo ngại về chất lượng thẩm định lý lịch trong chương trình quốc tịch đầu tư, và sau đó mở rộng thành đình chỉ toàn bộ. Anh Quốc cũng đã bỏ quyền miễn thị thực cho công dân Vanuatu.
Nghĩa là lợi ích lớn nhất mà chương trình này từng bán — đi châu Âu không cần visa — không còn nữa.
Viking Global Group cho rằng anh chị cần biết điều này trước tiên. Nếu tư vấn viên nào vẫn quảng cáo "hộ chiếu Vanuatu miễn visa Schengen", hãy yêu cầu họ cung cấp văn bản xác nhận từ nguồn chính thức.
Địa lý & khí hậu
Quần đảo trải dài hơn 1.300 km theo hướng bắc–nam. Các đảo chính: Efate (có thủ đô Port Vila), Espiritu Santo (lớn nhất), Malekula, Tanna (nổi tiếng với núi lửa Yasur).
Địa hình núi lửa, rừng nhiệt đới rậm rạp, bờ biển san hô.
Khí hậu nhiệt đới ẩm, 20–30°C. Mùa mưa tháng 11–4 trùng mùa bão, mùa khô tháng 5–10 dễ chịu hơn.
Rủi ro thiên tai — đây là phần bắt buộc phải đọc kỹ, vì Vanuatu thuộc nhóm rủi ro cao nhất thế giới:
Vanuatu thường xuyên đứng đầu bảng xếp hạng quốc gia có rủi ro thiên tai cao nhất toàn cầu trong các báo cáo quốc tế. Lý do là cùng lúc chịu ba loại hiểm hoạ:
- Bão nhiệt đới: bão Pam (2015) và bão Harold (2020) đều gây thiệt hại nghiêm trọng trên diện rộng
- Động đất: nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương, động đất xảy ra thường xuyên
- Núi lửa đang hoạt động: núi Yasur trên đảo Tanna phun trào gần như liên tục; đã có trường hợp phải sơ tán toàn bộ dân một đảo
Nếu anh chị cân nhắc mua bất động sản hoặc chuyển sang sống, đây là yếu tố phải đặt lên bàn ngay từ đầu.
Lịch sử hình thành
Người Melanesia định cư trên quần đảo hơn ba nghìn năm trước.
Thời thuộc địa, Vanuatu có một thể chế độc nhất vô nhị trong lịch sử: Chung cư Anh–Pháp (Condominium) từ năm 1906 — hai cường quốc cùng cai trị song song. Có hai hệ thống pháp luật, hai lực lượng cảnh sát, hai hệ thống trường học, hai loại tiền tệ. Người dân bản địa phải chọn theo hệ thống nào khi có tranh chấp. Cách sắp xếp hỗn loạn này khiến người ta gọi đùa là "Pandemonium" thay vì "Condominium".
Độc lập ngày 30 tháng 7 năm 1980 với tên gọi Vanuatu, theo thể chế cộng hoà nghị viện.
Di sản ba dòng ảnh hưởng — Anh, Pháp và bản địa — vẫn còn rõ trong ngôn ngữ, giáo dục và pháp luật.
Văn hoá & con người
Vanuatu có ba ngôn ngữ chính thức: tiếng Bislama (một dạng creole gốc Anh, ngôn ngữ chung của cả nước), tiếng Anh và tiếng Pháp. Ngoài ra còn hơn 110 ngôn ngữ bản địa — mật độ ngôn ngữ trên đầu người cao nhất thế giới.
Với người Việt: tiếng Anh dùng được ở Port Vila và trong kinh doanh, nhưng ngoài thủ đô thì Bislama là chính.
Văn hoá kastom — hệ thống phong tục, luật lệ và tín ngưỡng truyền thống — vẫn giữ vai trò trung tâm trong đời sống làng xã. Điều này có hệ quả pháp lý thực tế rất quan trọng với nhà đầu tư:
Người nước ngoài KHÔNG được sở hữu đất tại Vanuatu. Toàn bộ đất đai thuộc về các dòng họ bản địa theo hiến pháp. Người nước ngoài chỉ được thuê dài hạn tối đa 75 năm. Đây là khác biệt căn bản so với Caribbean nơi anh chị sở hữu vĩnh viễn.
Xã hội Vanuatu thân thiện, nhịp sống rất chậm. Các khảo sát quốc tế từng xếp Vanuatu vào nhóm quốc gia "hạnh phúc nhất thế giới" theo thước đo chỉ số hành tinh hạnh phúc.
Cộng đồng người Việt tại Vanuatu có lịch sử đáng chú ý: đầu thế kỷ 20, người Pháp đưa hàng nghìn lao động Việt sang làm đồn điền. Một số ở lại và hoà nhập; ngày nay còn một cộng đồng gốc Việt nhỏ tại Port Vila.
Kinh tế & cơ hội
Kinh tế Vanuatu nhỏ và dựa vào:
Nông nghiệp — dừa (cùi dừa khô), ca cao, cà phê, thịt bò. Bò Vanuatu chăn thả tự nhiên, xuất sang Nhật và Úc.
Du lịch — chủ yếu khách Úc và New Zealand, tập trung Port Vila và Espiritu Santo. Lặn biển nổi tiếng nhờ xác tàu SS President Coolidge — một trong những điểm lặn xác tàu dễ tiếp cận nhất thế giới.
Dịch vụ tài chính ngoài khơi — đăng ký công ty và tàu biển. Lĩnh vực này chịu áp lực rà soát quốc tế đáng kể trong những năm gần đây.
Chương trình quốc tịch đầu tư — đóng góp tỷ trọng lớn bất thường vào ngân sách quốc gia, có giai đoạn chiếm phần đáng kể tổng thu.
Về thuế: Vanuatu không có thuế thu nhập cá nhân, không thuế doanh nghiệp, không thuế thừa kế, không thuế lãi vốn. Đây là một trong số rất ít nước trên thế giới như vậy. Nguồn thu ngân sách chủ yếu từ thuế nhập khẩu, VAT và phí.
Nhắc lại: không đóng thuế ở Vanuatu không có nghĩa hết nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.
Chương trình định cư
Vanuatu vận hành chương trình quốc tịch đầu tư qua nhiều tên gọi và cơ chế khác nhau theo từng thời kỳ, hiện tập trung vào hình thức đóng góp cho Chương trình Hỗ trợ Phát triển.
Điểm mạnh còn lại:
- Nhanh nhất thế giới — hồ sơ có thể hoàn tất trong một đến hai tháng
- Chi phí thấp nhất trong các chương trình quốc tịch đầu tư
- Không yêu cầu cư trú, không phỏng vấn, không thi tiếng
- Không có thuế thu nhập
Điểm phải cân nhắc rất kỹ:
- Không còn miễn thị thực Schengen và Anh Quốc — lợi ích lớn nhất trước đây đã mất
- Chương trình chịu áp lực rà soát quốc tế mạnh về chất lượng thẩm định lý lịch
- Hộ chiếu Vanuatu ngày càng bị soi kỹ hơn tại cửa khẩu nhiều nước
- Ngân hàng quốc tế thẩm định hồ sơ liên quan Vanuatu chặt hơn mức bình thường
Đánh giá thẳng thắn của Viking Global Group: với phần lớn khách Việt, Vanuatu không còn là lựa chọn hợp lý nếu mục tiêu là đi lại thuận tiện hay hộ chiếu dùng lâu dài. Chương trình vẫn có chỗ đứng cho một số tình huống rất hẹp — cần quốc tịch thứ hai gấp vì lý do đặc thù, hoặc quan tâm tới môi trường không thuế và có kế hoạch hiện diện thật ở Thái Bình Dương.
Nếu anh chị đang so sánh Vanuatu với Grenada hay Saint Lucia chỉ dựa trên giá, chúng tôi khuyên nên nhìn lại toàn bộ bức tranh.
Về con số cụ thể: mức đóng góp và phí thay đổi theo quy định từng thời kỳ. Anh chị hỏi chuyên viên để có thông tin đang áp dụng.
Cuộc sống thực tế
Chi phí sinh hoạt ở Port Vila cao hơn hình dung — hàng nhập khẩu đắt do vị trí xa xôi và quy mô thị trường nhỏ. Nông sản và hải sản địa phương rẻ.
Y tế: hạn chế. Bệnh viện tại Port Vila và Luganville đáp ứng nhu cầu cơ bản; ca phức tạp phải chuyển sang Úc hoặc New Zealand — chi phí vận chuyển y tế khẩn cấp rất cao. Bảo hiểm y tế quốc tế có bao gồm vận chuyển cấp cứu là bắt buộc.
Giáo dục: hệ thống song ngữ Anh–Pháp, chất lượng hạn chế so với chuẩn quốc tế. Gia đình nước ngoài thường cho con học trường quốc tế nhỏ tại Port Vila hoặc gửi sang Úc, New Zealand.
Đi lại: sân bay quốc tế Bauerfield tại Port Vila có đường bay đến Úc, New Zealand, Fiji, New Caledonia. Không có đường bay đến châu Âu hay Bắc Mỹ.
Từ Việt Nam: phải quá cảnh qua Úc hoặc Fiji, tổng hành trình thường 20–28 giờ. Chênh múi giờ với Việt Nam là 4 giờ — thuận lợi hơn Caribbean nhiều nếu anh chị vẫn làm việc với đối tác trong nước.
Ai nên cân nhắc Vanuatu
Phù hợp với anh chị:
- Cần quốc tịch thứ hai rất gấp vì lý do đặc thù — không chương trình nào nhanh bằng
- Có kế hoạch hiện diện thật ở khu vực Thái Bình Dương, làm ăn với Úc và New Zealand
- Quan tâm môi trường không thuế và đã có tư vấn thuế đầy đủ cho cả hai đầu
- Ngân sách rất hạn chế và hiểu rõ những gì mình đánh đổi
Chưa phù hợp nếu — và đây là phần lớn trường hợp:
- Mục tiêu là đi lại châu Âu, Anh Quốc không cần visa — quyền này đã không còn
- Muốn hộ chiếu dùng lâu dài, ít bị soi — Vanuatu đang chịu áp lực rà soát quốc tế mạnh
- Định mua bất động sản sở hữu vĩnh viễn — người nước ngoài không được sở hữu đất, chỉ thuê tối đa 75 năm
- Có ý định chuyển sang sống mà cần y tế và giáo dục chất lượng
- Không chấp nhận được rủi ro bão, động đất, núi lửa — Vanuatu thuộc nhóm rủi ro thiên tai cao nhất thế giới
- Chỉ so sánh theo giá — hãy nhìn tổng thể trước khi quyết định
Bài viết cung cấp thông tin nền tảng mang tính tham khảo. Tình trạng miễn thị thực của hộ chiếu Vanuatu đã thay đổi đáng kể và có thể tiếp tục thay đổi. Anh chị bắt buộc phải trao đổi với chuyên viên Viking Global Group để cập nhật tình hình mới nhất trước khi ra quyết định.